Ben değerliyim!

Kendine güvenen, başka canlıların haklarına hürmet gösteren, başkaları tarafından sevilen, sevecen, insani bedellere değer veren, kendisinin ve başkalarının hakkını savunabilen çocuklar yetiştirmek her ebeveynin hayali. Bu hayalin gerçekleşmesi için muhtaçlığımız olan şey ise “benlik saygısı”.

Benlik hürmeti nedir?

Çocuklar biz yetişkinlerden aldıkları geri bildirimler doğrultusunda kendilerine bir yol haritası çıkarırlar. Bu haritalar bizim onlara doğdukları andan itibaren olan yaklaşım formlarıyla, davranışlarına verdiğimiz reaksiyonlarla, sözel ve fizikî geri bildirimlerle doludur. Çocuk elde ettiği bu tavır ve davranışların ışığında zihninde kendisine ilişkin bir fotoğraf çizer. İşte biz bu resme “benlik algısı” diyoruz. Çocuğun bu resme verdiği bedeli ise “benlik saygısı” olarak isimlendiriyoruz. Yani çocuğun kendisini sevmesi ve kendisine paha vermesi benlik hürmeti manasına geliyor Çocukların başta saydığımız özelliklere sahip bireyler olmaları için ise benlik hürmetlerinin yüksek olması gerekiyor.

Benlik hürmeti dediğimiz kavram çocuğun anne, baba ve kardeşlerden oluşan yakın etrafı ile etkileşiminden direkt etkileniyor. Çocuğun kendisini söz edecek sağlıklı bir ortamda olması ve desteklenmesi, birey olarak dikkate alınması ve dinlenmesi, fikirlerine bedel verilmesi benlik hürmetinin yükselmesine katkı sağlıyor. Çocuk kendisini rahatça tabir edebildiği için hem toplumsal hünerleri gelişiyor hem de özgüveni bu durumdan olumlu etkileniyor. Yapılan araştırmalar da demokratik aile tavrının çocukların benlik hürmeti gelişimi üzerinde olumlu bir tesir yarattığını göstermektedir.

Benlik algısının ve kendilik pahasının oluştuğu erken çocukluk devrinde çocuğu olumlu ve gerçek geri bildirimlerle karşılamak hayli değerlidir. Bir deneme karşısında yaşanan başarısızlıkta yaptığımız geri bildirimin çocuğun kişiliğine değil de davranışa yönelik olmasına bilhassa dikkat etmemiz gerekiyor. Örneğin; “Beceriksizsin” demek yerine “Bu mevzuda biraz daha çalışmamız gerekiyor” halinde bir geri bildirim çocuğun “bu başarısızlık benim kişiliğimle ilgili değil, az çalışmamla ilgili” halinde düşünmesine yardımcı oluyor.

Hiç beklemediğimiz formda olumlu etiketler de benzeri bir sonuca yol açarak çocuğun kaygılanmasına sebep olabiliyor. Çocuğa başarılı olduğu bir durum karşısında “harikasın, zekalısın, harika yeteneklisin” üzere bir yorum yaptığımızda, çocuk başarısız olmamak ve elde ettiği “harika, zeki” etiketini kaybetmemek için her şeyi yapmaktan vazgeçebiliyor. Bunun yerine “puzzle yapmada başarılısın, çok hoş taklitler yapıyorsun” formunda davranışı övmek çocuğu hem keyifli ediyor hem de daha çok uğraş harcaması için cesaretlendiriyor. Davranışından ötürü kişiliği ile ilgili olumlu ya da olumsuz rastgele bir yorum yapılmaması çocuğun benlik hürmeti gelişimini olumlu tarafta etkilerken, çocuğun “ne olursa olsun değerliyim” biçiminde düşünmesini sağlıyor.