Böbrek ve idrar yolları taş hastalıkları hakkında genel bilgiler

Çocuklarda ve yaşlılarda daha az, genç ve orta yaşta daha sık görülen böbrek ve idrar yolu taşları ülkemizde sık görülen hastalıklardandır. Ekseriyetle şiddetli ağrılara neden olan idrar yolları taşları bazen (özellikle büyük ve hareketsiz taşlar) ağrısız seyredebilir.

Vaktinde tedavi edilmeyen taşlar böbreğin bozulmasına ve böbrek yetmezliğine neden olabilirler.
Yapısına nazaran kalsiyum oksalat,kalsiyum fosfat,struvit, ürik asit ve sistin taşları olarak isimlendirilir.

Böbrek taşı oluşma riskini artıran faktörler

İdrar yolu enfeksiyonu (struvit taşı)
Böbrekteki yapısal bozukluklar
Böbrek hastalığı olanlar (renal tübüler asidoz, vb)
Beslenme alışkanlıkları
Yetersiz sıvı alımı
Sıcak iklimde yaşamak
Hiperkalsiüri, sistinüri, hiperokzalüri, hiperürikozüri
Genetik faktörler
Geçirilmiş bağırsak ameliyatları (jejuno ileal by-pass)
Metabolik hastalıklar ( hiperparatiroidizm, gut hastalığı,vb)
Özgeçmişinde taş hastalığı olan hastalarda ikinci sefer taş oluşma mümkünlüğü bir yıl içerisinde %15, 10 yıl içerisinde % 80 dir.

KORUNMA YOLLARI

Taş oluşumunda beslenme alışkanlıklarının rolü büyüktür. Beslenme tertibine dikkat ederek büyük ölçüde taş oluşumunu önlemek mümkündür.
Birden fazla su olmak kaydıyla bol ölçüde (günde 2,5 litre) sıvı almak taş oluşumunu engellemede en değerli faktörlerden biridir. Saf limon suyu yada mesken üretimi taze limonata ve sitratlı içecekler içerdikleri sitrik asit hasebiyle bilhassa kalsiyum taşlarına karşı esirgeyicidir. Kola, gazoz üzere idrarda asit-baz istikrarını bozan içeceklerden ve greyfurt, portakal ve elma suyu üzere taş hastalığı riskini artırabilen içeceklerden kaçınmak gerekir. Süt ve süt eserlerinin hiç tüketilmemesi taş oluşum riskini arttırır. Kalsiyumdan mahrum diyetler uygulanmamalıdır. Süt, yoğurt, peynir üzere besinler makul ölçülerde alınmalıdır.

BELİRTİLERİ

Küçük ve hareketli taşlar ekseriyetle şiddetli ağrı ile seyreder. Ağrı periyodik olarak artan ve azalan ağrı halindedir. Taşın yerine nazaran sağ yahut sol lomber (böğür) bölgeden başlar bele, kasıklara ve uyluk bölgesine hakikat yayılabilir. şiddetli ağrı ile birlikte bulantı, kusma ve idrarda kanama olabilir.
Büyük ve hareketsiz taşlarda ise hafif ağrı olabileceği üzere bazen hiç ağrı görülmeyebilir.
Bazen idrar yolları ve böbrek iltihabına bağlı olarak yüksek ateş ve idrar yaparken ağrı olabilir.
Küçük taşlar (3-6 mm’den küçük) zaten düşebilir. Ağrısı olan hastalara ağrı kesici alması ve bol sıvı içmesi önerilir. Bulantı kusması olan hastalara serum içinde ağrı kesici ve bulantı önleyici ilaçlar verilir.

Fotoğraf: Böbrek ve idrar yolu taşlarının şematik görünümü.

TEDAVİ YOLLARI

Küçük taşlar (3-6mm) taşlar ekseriyetle tabiatıyla düşer.

Tabiatıyla düşmeyecek taşlar çeşitli yollarla tedavi edilebilir.

MEDİKAL(İLAÇLA) TEDAVİLER

Ürik asit taşları (direk grafide opak olmayan taşlar) tüm taşların yaklaşık %10-15’ni oluşturur. Bu yapıdaki taşlar idrar alkalileştirici ilaçlarla(K-Sitrat-Na-Sitrat) birkaç ay içinde eritilerek tedavi edilebilir. Öbür taşlar yani kalsiyum ihtiva eden öbür taşlar ise ilaç tedavisi ile eritilemez. Bu nedenle saf ürik asit taşları haricindeki taşlarda girişimsel tedavi metotları uygulanır.

GİRİŞİMSEL TEDAVİLER

ESWL: Beden dışından şok dalgaları ile taş kırma.

Rigid URS (Üreterolitotripsi): Üreter taşlarını endoskopik usulle kırarak tedavisi.

Fleksibile URS (RİRS): Böbrek taşlarını endoskopik formülle kırarak tedavisi.

PNL: Sırt bölgesinden 1cm kesi ile taşın olduğu kısma girilerek endoskopik sistemle taşın kırılarak tedavisi.

Açık böbrek taşı ameliyatı (Pyelolitotomi-Nefrolitotomi): Endoskopik metotlara uygun olmayan büyük taşlarda uygulanır.

ESWL TEDAVİSİ

Şok dalgaları ile anetezisiz (narkoz almaksızın) beden dışından böbrek taşlarının kırılmasıdır. Böbrekteki 2 cm’den küçük taşlar ve üreter üst ve orta kısımdaki 5-10mm taşlar ESWL ile kırılabilir lakin muvaffakiyet oranı düşüktür.

Posted in ÜrolojiTagged , , , ,