Bölüm 5 – dramadan çözümcüllüğe

Drama Üçgeni’nin nasıl düşünceler oluşturduğunu evvelki yazılarımda anlatmıştım.

Drama Üçgeni’nde ne Kurban ne Kurtarıcı ne de Yargılayıcı hayatından mutludur. Bu sistemden kurtulmak için yeni bir yaklaşım oluşturmak gerçek olacaktır.

Etrafımız, yetiştirilme üslubumuz, rol modellerimiz çatışmaları nasıl yöneteceğimizi ve çözümcül mü yoksa dramanın bir modülü mı olacağımızı belirler.

Bu dönüşümü başarabilmek için öncelikle farkındalığa gereksinim vardır. Özfarkındalıktaki eksiklik drama üçgeninin dışına çıkmanız müsaade vermez. Farkındalık ve gerçek efor, gerekirse profesyonel yardım drama üçgeninden kendinizi kurtarmanızı ve hayatınızın denetimini elinize almanızı sağlar.

Bir durumu değiştirmenin birinci adımı durumu kabul etmek ve sizi bu duruma getiren aksiyonların sorumluluğunu almaktır. Bu adım gerçeğe faklı bir perspektiften bakmanızı sağlayacaktır, ne gördüğünüzü, diğerlerini nasıl algıladığınızı, niyet paternlerinizi ve neden o formda reaksiyon vermeyi seçtiğinizi görmenizi ve anlamanızı sağlar.

Bu yeni yaklaşım, yeni bir düşünme biçimi, yeni bir lisan barındırır içinde. Farklı davranışlar oluşturabilmek için yeni perspektifler ve olasılıklar sunar.

Sağlıklı alaka dinamikleri oluşturarak Drama Üçgeni’nden kurtulmanın temeli tepkisel davranmaktan vazgeçip şuurlu olarak nasıl davranacağınıza karar vermektir. Seçimin sizin elinizde olduğunu bilmek büyük bir güçtür.

Yetkinlik, Çözümcüllük Drama Üçgeni’nin güçsüzleştiren dinamiklerini değiştirmeyi, dönüştürmeyi sağlar; Kurban Tahlil Üretene, Yargılayıcı Yol Gösterene, Kurtarıcı ise Destekleyene dönüşür.

Kurban rolünün tipik duruşu: “Zavallı Ben”dir.
Kurban kendisini mağdur, ezilmiş, çaresiz, umutsuz, güçsüz, utanç içinde hisseder. Karar veremez, meseleleri çözemez, hayattan zevk almaz, içgörü oluşturamaz. Büyürken güya hayat üzerinde hiçbir denetimi yokmuş üzere hisseder. Ne yaparsa yapsın hayattaki tüm kötülüklerin kendisini bulduğuna inanır. Hayatta elbette makus tecrübeler ve sıkıntı vakitler vardır. Kurban, bu zorluklara göğüs germek, gelen darbeleri azaltmak, hayat ile ilgili sorumluluk almak ve istediği ömür şeklini oluşturmak için gerekli tedbirleri alarak Tahlil Üretene dönüşür.

Tahlil Üreten kendisini Kurbanın gereğince gelişmemiş kimliği yerine geniş olasılıklar perspektiften görür. Hayatının sorumluluğunu üstlenir ve kendi potansiyeline inanır.

Kurban geçmişe takılıp kalmayı tercih edip geçmişin yoksunluklarını tekrar tekrar anlatırken, Tahlil Üreten geleceğe bakar, hayata olumlu yaklaşır.

Tahlil Üretenin bakış açısının üç temel inancı vardır:

Kâfi, sağlam ve eksizsizdir.

Hayata verilecek yanıtları seçme hakkı ve sorumluluğunu taşır

Zorluklar ve aksiliklerle karşılaştığında öğrenmeye ve gelişmeye odaklanır.

Tahlil Üreten, olasılıkları ve seçenekleri görür, sorumluluk alır, hayata nasıl reaksiyon vermek istediğine karar verir, diğerlerinin gücüne ve insafına kalmadığını bilir.

Kurbanın “yapamam” dediği yerde Tahlil Üreten “yapabilirim” der.

Davranışlarının sorumluluğunu alır ve erk alanlarının içinde olmayan ve değiştiremeyeceği durumlar için çırpınmaz. Yaşananları bir mağlubiyet olarak algılamaz, neler öğrendiğine bakar bu yaşananlar ile. Kolay ahenk sağlar.

Kurtarıcı rolünün tipik duruşu ise: “Yardım etmeme müsaade verin”dir.

Kurtarıcı, kurtarmazsa, yardım etmezse kendisini makûs hisseder. Odağını Kurbanlara yönlendirerek tasalarını, sıkıntılarının üstünü örter. Kurbanın kahırları ve gereksinimleri Kurtarıcının kendi meselelerinden kaçması için kusursuz bir imkandır. Daima zihinsel sıhhati ve düzgünlüğü değerine öbür insanları kurtarmaya çalışır, hayatında ziyan ve sorun oluşturabilecek kadar çok şeyi feda edebilir. Kurtarıcının sağlıklı hudut oluşturmayı keşfetmesi gerekir. Kurtarıcı dünyayı kurtaramayacağını, kendisini feda etmenin hayran olunacak bir davranış olmadığını anladıkça Destekleyene dönüşür.

Destekleyenin Tahlil Üreten ile kurduğu ilgi Kurtarıcının Kurbanla kurduğu bağdan çok farklıdır.

Temel farklılıklardan birisi kendinden bahsetmek, anlatmak yerine dinlemektir. Genel yaklaşımı “İstediğimi nasıl oluşturabilirim? / İstediğinizi oluşturmanızı nasıl destekleyebilirim?”dir. Süreçte Kurtarıcının Kurbanla bağının temeli olan “Ben bilirim” den farklı olarak Destekleyen sizi dinleyen destekleyicinizdir.

Destekleyen tahliller sunarak karşısındakini bu tahlillere uyması için manipüle etmez. Karşısındakinin gerekirse küçük bir yardımla kendi tahlillerini bulacağını bilir. Destekleyen kendi potansiyelinin farkına varması için Tahlil Üreteni yetkilendirir, kendisini değil.

Destekleyen bakış açısının üç temel inancı vardır:

Sana ve potansiyeline inanıyorum.

Kendini keşfetme sürecine güveniyorum.

İsteklerini belirlemedeki gücüne inanıyorum.

Tahlil Üretenin içgörü geliştirmesi için vakit ve alan oluşturur Destekleyen. Tahlil Üretenin hazır olduğunda tahliller oluşturacağına inanır. Karşısındakinin aksaklıklarını düzeltmek yerine inançla ve sabırla bekler. Tahliller gelmeye başladığında da Tahlil Üreteni dayanaklar. Ne olduğunu, neden olduğunu anlamak için sabırlı ve isteklidir.

Neyin nasıl olması gerektiği netleştiğinde Destekleyen Tahlil Üretenin kendi yolunu belirlemesinde dayanak verir.

Yargılayıcı rolünün tipik duruşu ise: “Hepsi senin suçun”dur.

Yargılayıcı denetimci, suçlayan, eleştiren, baskıcı, öfkeli, otoriter, katıdır, kendini üstün görür. Kendisinden diğer herkesi ve her şeyi kabahatler talihsizlikleri ve sıkıntıları için. Fakat o denli bir vakit gelir ki, insanın bir durup başarısızlıklarının, yaşadığı ıstırapların ve aksiliklerin kendisinden kaynaklı olup olmadığına bakmak zorunda kalır.

Yargılayıcı yaşadığı mutsuzlukları, meseleleri ve aksilikleri için suçlayacak birilerini aramaktan vazgeçip gerilimleri ile sağlıklı baş etme teknikleri oluşturdukça Yol Gösterene dönüşür.

Yol Gösteren, Tahlil Üretenin yararına olacakları görür ve Destekleyenin bilakis fikrini lisana getirme konusunda geri durmaz. Muhakkak bir bakış açısına ve kendi kıymetlerine bağlıdır. Kendisini daima doğruyu lisana getiren olarak görür ve seyrek olarak da müdahale eder, lakin bu müdahale Yargılayıcının üslubu ve yaklaşımından çok farklıdır. Yol Gösteren duruma odaklanır, bireylere değil. Gerçeği söyler. Bu özellik ekseriyetle Tahlil Üretenin potansiyeline ulaşmasına ve öğrenerek büyümesine imkân verir.

Yol Gösterenin bakış açısının üç temel inancı vardır:

Hayat bilmediğini kendine itiraf etme kıymetine öğrenmek ve gelişmekle ilgilidir.

Hayatın daima değiştiği ve belgisiz olduğu gerçeğine karşın bedellerinin gerçekliğine inanır ve güvenir.

Suçlamadan, yargılamadan şu andaki gerçeklik ile ilgili doğruları söyler.

Yol Gösteren hem kendisine hem de diğerlerine yaşanan durumdan ne öğrenilebileceğini ve nasıl bir kazanım oluşturulabileceğini sorar. Destekleyen üzere sürece güvenir ve bazen bir yansıyı provoke ederek insanların harekete geçmesini, öğrenmesini ve gelişmesini teşvik eder.

Drama Üçgeni’nde Yargılayıcı kaosu denetim etmeye çabalarken, bu değişimde Yol Gösteren belirsizlik içinde rahattır, her şeyi bilemeyeceğinin ve denetim edemeyeceğinin şuurundadır. Haklı olmak ile ilgili değildir.

Yol Gösterenin Yargılayıcıdan en temel farkı suçlamadan, yargılamadan gerçekleri gördüğü üzere söz etmesidir. Kişiyi yargılamadan gerçeği olduğu üzere görür, alışılmış kendisini de. Yol Gösteren kendisini aksaklıkları ile kabul eder.

Posted in Aile SağlığıTagged , , , ,