Çocukluk çağı ishalleri

İshal tıbben tarif olarak çocuğun günlük dışkı ölçüsünün artmasıdır. Artmış ölçü bir yaş altı çocuklarda 10 g/kg/gün ve üzerinde kaka ölçüsü, daha büyük çocuklarda ise 200 mg/kg/gün ve üzeri olarak tanımlanır.

Ama tabi ki bir ebeveynin çocuğunun ishal olduğunu anlaması için bu matametiksel kıymetlere gerek yoktur. Çocuğun kaka sayısının artması ve her vakit olağandan daha sık, daha bol ölçüde ve daha sulu kıvamda kaka yapıyor olması ishal olarak tanımlanır.

Yalnızca sık dışkılama var ancak dışkı sulu değil ve günlük ölçü artmadı ise bu durum ishal tarifine uymaz. Bu durum sık dışkılama olarak tanımlanır.

Büyük çocuklarda gün de üçten fazla sulu dışkılama ishal olarak kabul edilir.

Bir yaş altı bilhassa anne sütü le beslenen bebeklerde bu durum farklıdır.

Yenidoğan bir bebek günde ortalama 3- 5 sefer dışkılar ve bu durum olağan kabul edilir. Bu sayı 3-15 günler ortasında günde 8-10 kereyi bulabilir. Bu durum geçiş kakası olarak isimlendirilir. Bundan sonraki devirde kaka sayısı 2-3 civarında değişir. Lakin birtakım anne sütü alan bebeklerde bu sayı daha fazla olabilir. Her zamanki kakaya nazaran daha sık ve daha sulu dışkılaması var ise bebe ishal olarak tanımlanır.

İshal her yaşta çocuğun sıhhati için risk oluşturmakla birlikte birinci 2 yaş çok daha risklidir.

Bu yaş kümesinde ishal öteki yaş kümelerine nazaran daha kolay gelişir. Bunun nedeni bu yaş kümesinde barsak sistemi ek besinlere yeni alışıyordur. Bu nedenle de istikrarı çabucak bozulur. Ayrıyeten bu yaş kümesi şimdi bağışıklığı gelişmediği için mikroplara daha açıktır.

Barsak enfeksiyonlarında genelde ishale kusma da eşlik eder. Bu durum sıvı ve tuz kaybının daha da artmasına neden olur.

Virüsler…

Gelişmekte olan ülkeler de 0-2 yaş ortası akut ishallerin %50’sinden rota virus sorumludur.

İshale neden olan mikroplardan yalnızca bir kaç adedinin kendisine spesifik ilaç ile tedavisi vardır. Halk ortasında kanlı ishal diye bilinen amipli dizanteri ve shgella mikrobunun neden olduğu dizanteri ve salonella ismini verdiğimiz mikroplar antibiyotik tedavisi gerektiren ve özel ilaçları olan mikroplardır.

Bunun dışında çocukluk çağı ishalleri birinci sırada rota olmak üzere viral kaynaklıdır. Artık hepimiz çok güzel biliyoruz ki virusların bir birçoklarının spesifik bir ilacı yoktur.

Genel olarak aslında bir enfeksiyon olması nedeni ile ishal çocuklarda evvel kusma ve ateş ile başlar ve birebir gün ya da sonraki gün ishal gelir.

Kusma, ateş ve ishal olmasına karşın bu kliniğin nedeni birden fazla defa viruslardır. Bu durum antibiyotik gerektiren bir durum değildir. Yapılması gereken tek şey destekliğici tedavidir. Aileler ilaç kullanılmadan yalnızca destekleyici tedavi (yani ateş düşürme ve bol su içme üzere öneriler) bekleme sürecinde biraz paniğe kapılırlar.

Oysa birden fazla vakit viral barsak enfeksiyonlarında hastalık ortalama 2-7 günde resen sonlanır.

Peki bu destekleyici tedavi ile neyi kastediyoruz.

Bir çocuk tabibi görüp muayene ve kaka analizi ile viral kaynaklı olduğuna karar verdikten sonra en kıymetli şey çocuğun ishal ve kusma ile kaybettiği sıvıyı yerine koyabilmektir. Çok nadiren damardan sıvı tedavisi gerekir. Bu gereklilik birinci 2 yaşta daha fazladır.

İshalin başladığı birinci 48 saat içinde bir barsak probiyotiği başlanması ishalin mühletini kısaltır.

Her ishalli kaka için 50 ml (yarım çay bardağı) günlük aldığı su ölçüsüne ek edilmedir. Örnek vermek gerekirse günde 2 su bardağı (400 ml) olağan hayatında su içen bir çocukta 5 sefer ishalli kaka var ise bu iki su bardağı suyun üzerine 5 tane daha yarım çay bardağı su içmelidir ki ishal ile kaybettiği sıvı kaybını yerine koysun.

Beslenme bilhassa kıymetlidir. Ağızdan besin alımının devam ediyor olması ishalin düzgünleşme müddetini kısaltır. Bununla birlikte beslenmede yoğurt, ayran, pirinçli besinler tartıda olmalıdır. Meyvelerden muz genel olarak önerilir lakin muz dışındaki meyveler barsak hareketlerini artırıyor olması nedeni ile ishali arttırır. Ayrıyeten sebzelerden patates çokça tüketilmelidir. Fakat onun dışındaki sebzeler birebir halde barsak hareketlerinin artmasına neden olur, önerilmez.

Yağlı besinler bulantı kusma hissini arttırır. Bunun yanı sıra karbonhidratlar yani çok şekerli besinler ishali arttıracağından çok önerilmez.

Çocukluk çağı ishalleri

İshal tıbben tarif olarak çocuğun günlük dışkı ölçüsünün artmasıdır. Artmış ölçü bir yaş altı çocuklarda 10 g/kg/gün ve üzerinde kaka ölçüsü, daha büyük çocuklarda ise 200 mg/kg/gün ve üzeri olarak tanımlanır.

Ama tabi ki bir ebeveynin çocuğunun ishal olduğunu anlaması için bu matametiksel kıymetlere gerek yoktur. Çocuğun kaka sayısının artması ve her vakit olağandan daha sık, daha bol ölçüde ve daha sulu kıvamda kaka yapıyor olması ishal olarak tanımlanır.

Yalnızca sık dışkılama var ancak dışkı sulu değil ve günlük ölçü artmadı ise bu durum ishal tarifine uymaz. Bu durum sık dışkılama olarak tanımlanır.

Büyük çocuklarda gün de üçten fazla sulu dışkılama ishal olarak kabul edilir.

Bir yaş altı bilhassa anne sütü le beslenen bebeklerde bu durum farklıdır.

Yenidoğan bir bebek günde ortalama 3- 5 sefer dışkılar ve bu durum olağan kabul edilir. Bu sayı 3-15 günler ortasında günde 8-10 kereyi bulabilir. Bu durum geçiş kakası olarak isimlendirilir. Bundan sonraki devirde kaka sayısı 2-3 civarında değişir. Lakin birtakım anne sütü alan bebeklerde bu sayı daha fazla olabilir. Her zamanki kakaya nazaran daha sık ve daha sulu dışkılaması var ise bebe ishal olarak tanımlanır.

İshal her yaşta çocuğun sıhhati için risk oluşturmakla birlikte birinci 2 yaş çok daha risklidir.

Bu yaş kümesinde ishal öteki yaş kümelerine nazaran daha kolay gelişir. Bunun nedeni bu yaş kümesinde barsak sistemi ek besinlere yeni alışıyordur. Bu nedenle de istikrarı çabucak bozulur. Ayrıyeten bu yaş kümesi şimdi bağışıklığı gelişmediği için mikroplara daha açıktır.

Barsak enfeksiyonlarında genelde ishale kusma da eşlik eder. Bu durum sıvı ve tuz kaybının daha da artmasına neden olur.

Virüsler…

Gelişmekte olan ülkeler de 0-2 yaş ortası akut ishallerin %50’sinden rota virus sorumludur.

İshale neden olan mikroplardan yalnızca bir kaç adedinin kendisine spesifik ilaç ile tedavisi vardır. Halk ortasında kanlı ishal diye bilinen amipli dizanteri ve shgella mikrobunun neden olduğu dizanteri ve salonella ismini verdiğimiz mikroplar antibiyotik tedavisi gerektiren ve özel ilaçları olan mikroplardır.

Bunun dışında çocukluk çağı ishalleri birinci sırada rota olmak üzere viral kaynaklıdır. Artık hepimiz çok güzel biliyoruz ki virusların bir birçoklarının spesifik bir ilacı yoktur.

Genel olarak aslında bir enfeksiyon olması nedeni ile ishal çocuklarda evvel kusma ve ateş ile başlar ve birebir gün ya da sonraki gün ishal gelir.

Kusma, ateş ve ishal olmasına karşın bu kliniğin nedeni birden fazla defa viruslardır. Bu durum antibiyotik gerektiren bir durum değildir. Yapılması gereken tek şey destekliğici tedavidir. Aileler ilaç kullanılmadan yalnızca destekleyici tedavi (yani ateş düşürme ve bol su içme üzere öneriler) bekleme sürecinde biraz paniğe kapılırlar.

Oysa birden fazla vakit viral barsak enfeksiyonlarında hastalık ortalama 2-7 günde resen sonlanır.

Peki bu destekleyici tedavi ile neyi kastediyoruz.

Bir çocuk tabibi görüp muayene ve kaka analizi ile viral kaynaklı olduğuna karar verdikten sonra en kıymetli şey çocuğun ishal ve kusma ile kaybettiği sıvıyı yerine koyabilmektir. Çok nadiren damardan sıvı tedavisi gerekir. Bu gereklilik birinci 2 yaşta daha fazladır.

İshalin başladığı birinci 48 saat içinde bir barsak probiyotiği başlanması ishalin mühletini kısaltır.

Her ishalli kaka için 50 ml (yarım çay bardağı) günlük aldığı su ölçüsüne ek edilmedir. Örnek vermek gerekirse günde 2 su bardağı (400 ml) olağan hayatında su içen bir çocukta 5 sefer ishalli kaka var ise bu iki su bardağı suyun üzerine 5 tane daha yarım çay bardağı su içmelidir ki ishal ile kaybettiği sıvı kaybını yerine koysun.

Beslenme bilhassa kıymetlidir. Ağızdan besin alımının devam ediyor olması ishalin düzgünleşme müddetini kısaltır. Bununla birlikte beslenmede yoğurt, ayran, pirinçli besinler tartıda olmalıdır. Meyvelerden muz genel olarak önerilir lakin muz dışındaki meyveler barsak hareketlerini artırıyor olması nedeni ile ishali arttırır. Ayrıyeten sebzelerden patates çokça tüketilmelidir. Fakat onun dışındaki sebzeler birebir halde barsak hareketlerinin artmasına neden olur, önerilmez.

Yağlı besinler bulantı kusma hissini arttırır. Bunun yanı sıra karbonhidratlar yani çok şekerli besinler ishali arttıracağından çok önerilmez.