Covid: Türkiye’de kısıtlamalar neden etkili olamıyor?

Türkiye, koronavirüs salgınına karşı üçüncü kapanma ve önlem periyodundan geçiyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ramazan ayının birinci iki haftasında “kısmi kapanma” uygulanacağını söyledi.

Türkiye daha evvel de 2020 yılının Mart ve Kasım aylarında çeşitli önlemler uygulayarak, salgının yayılma suratını denetim altına almaya çalışmıştı.

Alınan bu tedbirler, 2020 yaz devrinin başında ve Mart 2021’de hafifletilmeye başladı.

Bununla birlikte, bilhassa Nisan 2020’de alınan tedbirlerin kimileri hafifletilme devirleri de dahil olmak üzere yaklaşık bir yıldır yürürlükte bulunuyor.

Bunlar ortasında, 65 yaş üzerine uygulanan sokağa çıkma kısıtlamaları ve seyahat müsaadesi uygulaması, maçların seyircisiz oynanması, eğitimin büyük oranda uzaktan devam etmesi ve bar üzere kimi işletmelerin kapalı kalması yer alıyor.

İktidar, son periyottaki olay artışını alınan tedbirlere gereğince uyulmamasına bağlıyor. Yapılan resmi açıklamalarda, halkın tedbirlere uyması gerektiği, aksi halde salgının devam edeceği ihtarları yapılıyor.

Türkiye’de açıklanan son bilgiler, günlük hadise artışının 60 binin üzerine çıktığını; 250’nin üzerinde seyreden can kaybının da rekor düzeylere yakın seyrettiğini gösteriyor.

Lakin sıhhat meslek örgütleri ve birtakım bilim insanları, tedbirlerin kâfi olmadığı ve ülkenin “tam kapanmaya” girmesi gerektiği görüşünü savunuyor.

Ayrıyeten, iktidara, alınan önlemlerin net bir halde aktarılmadığı ve baş karışıklığına yol açtığı tenkitleri de yöneltiliyor.

Türkiye’nin bir yıllık pandemiyle uğraşında ne vakit hangi tedbirler alındı?

Mart-Nisan 2020 – Birinci önlem periyodu

Türkiye, Aralık 2019 sonunda Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkan yeni tıp koronavirüsün, dünyanın farklı yerlerinde süratli bir formda yayılmasına karşı harekete geçerek, birinci önlemleri yürürlüğe koyan ülkeler ortasında yer alıyor.

Türkiye, 2020 Şubat ve Mart aylarında birinci etapta olay artışlarını görüldüğü ülkelerle seyahatleri durdurdu ve ülke dışından yapılan tahliye uçuşlarıyla gelenleri yurtlarda karantinada tuttu. Ayrıyeten Ocak ayında Bilim Konseyi oluşturuldu.

Türkiye’de birinci hadise 11 Mart 2020’de tespit edildi, birinci can kaybı da 17 Mart’ta yaşandı.

Mart ayının sonlarına yanlışsız olay sayıları evvel 1000’in, kısa bir mühlet sonra da 2000’in üzerine çıktı. Olay sayılarında görülen süratli yükselişle birlikte, Mart ve Nisan aylarında iktidar da devreye girerek, “toplumsal hareketliliği” azaltmak hedefiyle bir dizi kısıtlayıcı tedbir aldı.

Alınan tedbirlerin tanıtımı için “Evde Kal” ve “Hayat Konuta Sığar” kampanyaları düzenlendi.

Bu periyotta, birinci etapta okullar evvel tatil edildi, sonra uzaktan eğitime geçildi, maçların seyircisiz oynanmasına karar verildi ve kamuda esnek çalışma tertibi başlatıldı. Özel bölümde de birçok şirket, konuttan çalışmaya geçti.

Seyahatle ilgili alınan tedbirler kapsamında da yurt dışı uçuşlar büsbütün durduruldu ve şehirlerarası seyahatler de valilik müsaadesine bağlandı. 30 büyükşehir ile akciğer hastalıklarının sık görüldüğü Zonguldak’a giriş ve çıkışlar yasaklandı.

Kapalı yerlerde maske takma zaruriliği getirildi, halka fiyatsız maske dağıtımı yapıldı.

Ayrıyeten, hoşluk salonu, kuaför, berber, tiyatro, sinema, restoran, gece kulübü, bar ve spor salonu üzere yerler kapatılırken, alışveriş merkezlerinin açık kaldığı saatler de sınırlandı.

Türkiye’nin en büyük kenti İstanbul’da toplu taşıma kullanımı yüzde 80’e varan oranlarda düşüş kaydetti.

Tekrar bu devirde Türkiye’de yaş kümelerine nazaran kısıtlamalar uygulanmasına başlandı. 65 yaş üstü ve 20 yaş altındakilerin sokağa çıkması yasaklandı.

Toplu ibadetlere ve Cuma namazının toplu kılınması üzere uygulamalara orta verildi.

İktidar, hafta sonu sokağa çıkma yasağı uygulamasına da bu devirde başladı ve Mayıs 2020’nin sonuna kadar 31 kentte hafta sonu sokağa çıkma yasağı uygulandı.

Türkiye, 2020’nin Haziran ayıyla birlikte “yeni normal” ismi verilen sürece geçirilerek, kısıtlamaların kıymetli bir kısmı kaldırıldı.

Şehirlerarası seyahatler ve memleketler arası uçuşlar yine başladı. Restoran, kafe ve AVM’ler hijyen artırıcı tedbirler alarak yine faaliyete geçti.

65 yaş üstü ve 20 yaş altına uygulanan sokağa çıkma yasağı gevşetilerek, aşikâr saatlerde sokağa çıkma serbestisi tanındı. Ayrıyeten kısıtlamalara tabi olan alt yaş kümesi da 20’den 18’e indirildi.

Kasım 2020 – İkinci önlem devri

Türkiye’de yaz aylarında hem tedbirler gevşetilirse hem de günlük hadise sayıları da düşüş eğilimine girdi.

Temmuz ayı sonunda Sıhhat Bakanlığı, koronavirüs dataları açıklamasında değişikliğe giderek, hadise sayısı yerine PCR test sonucu olumlu çıkan ve semptom gösteren bireyler olarak tanımladığı “hasta” sayısını açıklama başladı.

Buna karşın, Ekim sonundan itibaren hasta sayısı da yükselişe geçti. İktidar bir defa daha kısıtlayıcı tedbirlere başvururken, Sıhhat Bakanlığı da Kasım ayı sonundan itibaren günlük tablolarında yine hadise sayılarına yer verdi.

Kasım ayı ortasında alınan kısıtlayıcı tedbirler kapsamında, restoran, kafe, AVM, market, berber ve kuaför üzere işletmelerin çalışma saatleri sonlandırıldı. Restoran ve kafelerin akşam saatlerinde kapalı olması ve yalnızca paket servis sunmasına karar verildi.

Tekrar bu devirde alınan kararlar uyarınca, Aralık başından itibaren hafta içi 21.00-05.00 saatleri ortasında; hafta sonunun da tamamında sokağa çıkma yasağı getirildi.

Taziye, mevlit ve cenazelere katılabilecek şahısların sayısı sonlandırılırken, temas-takip sistemi için AVM üzere yerlere girişlerde Hayat Meskene Sığar (HES) uygulamasından alınan HES kodu gösterilmesi uygulamasına başlandı.

Türkiye, Aralık ayı sonunda yurtdışından gelenlerin 72 saat evvel alınmış negatif PCR testi ibraz etmelerini mecburî hale getirdi. Ayrıyeten, bu periyotta yeni varyantların ve yüksek olay sayılarının görüldüğü başta Birleşik Krallık olmak üzere, Güney Afrika ve Brezilya üzere yapılan gelen uçuşlar durduruldu.

Yeni olay sayılarının açıklanmaya başlandığı Kasım ayı sonunda 30 bin civarında seyreden günlük olay sayısı, alınan tedbirlerin de tesiriyle Aralık’ın ikinci yarısında 20 binin; Ocak başında da 10 binin altına geriledi. Bu devirde can kayıpları da 100’ün altında kalırken, pandemi başlangıcından bu yana en düşük düzeylere geriledi.

İktidar, hadise sayıları, can kaybı ve hastane doluluk oranlarının düşük seyretmesi üzerine Şubat ayından itibaren kısıtlamaların gevşetilmesi için çalışmalara başladı ve Mart ayı başında da “yerinde karar” ismini verdiği bir sürece geçti.

Bu kapsamda, Türkiye’deki vilayetler günlük olay sayısı, hastane doluluk oranı, ağır hasta sayısı ve can kaybı üzere bir dizi kriter göz önüne alınarak dört farklı risk kümesine ayrıldı. Her bir kategori için de farklı kısıtlamaların uygulanması planlandı.

Kısıtlamaların gevşetilmesi ve başta Adalet ve Kalkınma Partisi olmak üzere kimi partilerin kongrelerinin kapalı yerlerde çok sayıda kişinin iştirakiyle yapılması ve Nevruz kutlamalarına müsaade verilmesiyle birlikte hadise sayıları da süratli bir formda yükselişe geçti.

Mart ayı içerisinde günlük hadise artışı yine evvel 10 bin, daha sonra 20 binin üzerine çıkarken, günlük can kaybı da 200’ü aştı.

Nisan 2021 – Üçüncü önlem devri

Nisan ayına gelindiğinde ise günlük hadise sayıları 40 bini de aşarak, rekor düzeylerde seyretmeye başladı.

Yaşanan bu gelişmeler üzerine iktidar bir kere daha kısıtlayıcı tedbir almak durumunda kaldı.

Sıhhat Bakanı Fahrettin Koca, salgının tekrar şiddetlenmesinin nedeninin halkın alınan önlemlere uymaması olduğunu söyledi.

Koca, “Vakaların artmasından hepimiz sorumluyuz, 84 milyon” diye konuştu.

Bu açıklamadan bir gün sonra, Salı günü Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında toplanan kabine, bir sefer daha Kasım ayındakine misal kısıtlayıcı tedbirler aldı.

Erdoğan’ın “kısmi kapanma” olarak nitelendirdiği bu devirde Kasım ayındaki önlemlere ek olarak kamuda mesai saatleri yine düzenlendi ve Mart 2020’deki üzere esnek çalışma sistemine geçildi. Bankalar üzere birtakım özel şirketler de çalışma saatlerini tekrar düzenledi.

Alınan yeni tedbirler vilayet bazında değil, Türkiye genelini kapsıyor.

Bu kapsamda, sokağa çıkma yasağı mühleti uzatılarak, başlama saati 21.00’den 19.00’a çekildi. Hafta sonu da bu uygulamanın devamına karar verildi. Tekrar bu saatler ortasında şehirlerarası seyahatler de aşikâr istisnalar dışında yasaklandı.

Restoran, kafe, spor salonları, hoşluk merkezleri, lokal ve cümbüş merkezleri kapatıldı. Restoranlar tekrar paket servis uygulamasına geçti.

Kent içi ulaşımda da toplu taşıma araçlarına kapasite sınırlaması getirilirken, 65 yaş üstünün toplu taşıma kullanması tekrar yasaklandı.

Kelam konusu kısıtlamaların iki hafta geçerli olacağı açıklandı.