Madde bağımlılığı tanısı!

Uyuşturucu husus; belli dozlarda alındığı vakit, kişinin hudut sistemi üzerinde tesirde bulunarak onun akli, fiziki ve ruhsal istikrarını bozan, birey ve toplum için ekonomik ve toplumsal sorunlar ortaya çıkaran, alışkanlık ve bağımlılık yapan; kanunların kullanılmasını, bulundurulmasını ve satışını yasakladığı hususlara denir. Uyuşturucu unsurlar esrar, eroin, kokain üzere reçeteyle verilemeyen yasadışı hususlar olabileceği üzere; amfetaminler, benzodiazepinler ve öbür sedatif-hipnotik ilaçlar üzere yasal düzenlemeler çerçevesinde reçete ile verilebilen ilaçlar ya da yasal kontrollere tabi olmayan yahut satışlarında kısmi yasal düzenlemeler olan uçucular uyuşturucu husus olarak kabul edilebilir (Özmen, Kubanç, 2013).

Bağımlılık; bir hususun hedefi dışında kullanılması ve o hususa karşı gelişen tolerans sonucu gitgide artan ölçülerde alınması, kişinin ömründe sıkıntılara neden olmasına karşın kullanımının sürdürülmesi ve unsur alımı azaltıldığında ya da bırakıldığında mahrumluk belirtilerinin ortaya çıkması ile giden bir tablodur. Bağımlılık zevk veren tek hastalıktır. Kişi bağımlı olunan durumu daima inkâr eder, kabul etmez, istediği vakit maddeyi bırakabileceğini düşünür (Dilbaz, Darçın, Nurmedov, Noyan, Başabak, Mordağ, 2013).

Bağımlılığın davranışsal ve fizikî olmak üzere iki tarafı vardır. Uyuşturucu hususlara duyulan bağımlılık başlangıçta ruhsaldır. Yani kişi alıştığı maddeyi almadığı vakit kendisini oyalayacak bir şeyler bulursa ya da kendisini o maddeyi almaya iten ruhsal meselelerin üstesinden gelirse süreksiz bir kahır devri yaşamakla bir arada çok fazla problem yaşamadan süreci atlatabilir. Fakat fizikî bağımlılık tekrarlayan husus kullanım periyotlarının fizikî tesirlerini içerir. İster husus, ister kumar, çalma ya da yeme bağımlılığı olsun; tüm bağımlılıkların ortak nörokimyasal ve anatomik istikametleri vardır. Beyinde ödül merkezinin uyarılması, nörotransmitter düzeylerindeki değişimler bağımlılığın gelişimindeki ana yollar olarak bilinmektedir (Dilbaz, Darçın, Nurmedov, Noyan, Başabak, Mordağ, 2013).

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından hazırlanmış olan teşhis sınıflamasında (DSM-IV) unsur bağımlılığı tanısı şu ölçütlere dayanarak konmaktadır:

12 aylık bir devir içinde aşağıda sıralanan belirtilerden üç yahut daha fazlasının bulunması ile kendini gösteren, klinik olarak bariz bir bozulmaya ya da badireye yol açan uygunsuz bir husus kullanımı örüntüsünün olması.

Tolerans gelişmesi: Hususun tesirinin ortaya çıkabilmesi için kullanılan husus ölçüsünün artırılması muhtaçlığıdır. Husus kullanımına birinci başlandığı vakit kullanılan ölçü bir müddet sonra tıpkı etkiyi ortaya çıkarmamaktadır.

Mahrumluk belirtileri: Uzun müddet ağır bir biçimde kullanılan hususun, kullanımı kesildiğinde yahut azaltıldığında, kanda ve dokulardaki husus seviyesi düşmeye başladığında, ortaya çıkan fizyolojik ve bilişsel belirtiler ve bunlara eşlik eden ahengi bozan davranışsal değişikliklerdir. Bu güzel olmayan mahrumluk belirtilerinin ortaya çıkması ile kişi tekrar husus kullanarak bu belirtilerden kaçmayı yahut hafifletmeyi sağlamaya çalışır. Mahrumluk belirtileri ortasında kusma, karın ve kas ağrısı, halsizlik, bitkinlik, şiddetli uykusuzluk ve iştahsızlık sayılabilir. Bedensel belirtilerin yanında ruhsal belirtiler de olabilir. Bunlar; badire, huzursuzluk, mutsuzluk, depresyon, hiçbir şeyden zevk alamama üzere belirtilerdir.

Tasarlandığından daha uzun mühlet ve yüksek ölçülerde alınması: Kişinin husus kullanımını denetim etme uğraşları başarısızlıkla sonuçlanır. Kullanım ölçüsü ve kullanma müddeti denetim dışı bir hal alır.

Sık ve başarısız bırakma teşebbüsleri: Unsur kullanımını denetim etmek için girişilen bir öbür uğraş bırakma teşebbüsleridir. Bağımlılık seviyesine gelmeden evvelki denetimli kullanım amaçlanır.

Maddeyi sağlamak, kullanmak ya da bırakmak için büyük vakit harcama: Tüm ömür unsurun yine alınması ve bunun son defa olmasına karar verme gayreti üzerine heyeti bir hal alır.

Husus kullanımı nedeni ile toplumsal, mesleksel ve ferdî aktifliklerin azalması ya da büsbütün bırakılması: Kişi husus kullanımını sürdürmek ve unsur kullanan arkadaşları ile daha çok vakit geçirmek için ailesi ile ilgili etkinliklerden ve özel zevklerinden uzak durur. İşine karşı ilgisi azalır, işe odaklanması bozulur ve çalışma hayatında meseleler yaşanmasına neden olur. Tüm hayat husus temini ve kullanımı etrafında döndüğü için kişinin toplumsal, şahsî ve mesleksel fonksiyonelliği azalmaya başlar.

Ziyan görmesine karşın unsur kullanımını sürdürme: Unsur kullanımı giderek başka tüm değerli etkinliklerinin yerini alır. Kişi bunun sonucunda ruhsal, fizikî ya da toplumsal sıkıntılar yaşadığı halde husus kullanımını sürdürür

Unsur bağımlılığı tanısı şahıstan alınan hikaye, mahrumluk belirtilerinin gözlenmesi, idrar ve kan testleri ve saç testi ile konmaktadır. Bağımlılık tedavisi olan, düzelebilen bir hastalıktır. Maddesiz ömrün yine inşa edilmesi ile birlikte, husus kullanımı sonucu oluşan kayıpların giderilmesi mümkün olmaktadır (Demir, Kurt, 2014).

Toplumsal, mesleksel, toplumsal, ruhsal ve fizyolojik birçok ziyana yol açan husus bağımlılığının tedavisi uzun süren ve sabır gerektiren bir süreçtir. Bir psikiyatrist, psikoterapist, aile ve toplumsal takviye yardımıyla kişi bununla uğraş edebilmektedir. Tekrarlama mümkünlüğü yüksek olan bir rahatsızlık olduğu için önlem elden bırakılmamalı, kişinin unsur bağımlılığına iten sebepler minimuma düşürülmelidir. Unutulmamalı ki unsur bağımlılığı ne kadar erken teşhis ve tedavi edilirse sonuçlar da o kadar âlâ olacaktır.

KAYNAKÇA

Demir, M.A., Kurt, T.M. (2014). Lise Öğrencilerinin Unsur Bağımlılığı Konusunda Bilgi, Tavır, Davranış Seviyelerinin Belirlenmesi.Erişim Tarihi:14 Nisan 2015, http://mebk12.meb.gov.tr

Dilbaz, N., Darçın, A.E., Nurmedov, ., Noyan, O., Başabak, A.Z., Mordağ, O. (2013). Unsur Kullanım Riski ve Unsur Bağımlılığından Korunma. Erişim Tarihi: 14 Nisan 2015, http://www.aep.gov.tr

Özmen, F., & Kubanç, Y. (2013). Liselerde Husus Bağımlılığı–Mevcut Durum ve Tekliflere Ait Okul Müdürleri ve Öğretmenlerin Bakış açıları. Erişim Tarihi: 14 Nisan 2015, http://www.turkishstudies.net