Obsesif kompulsif bozukluk / takıntı sıkıntısı nedir?

OKB’un temel özelliği şahısta bariz gerilime yol açacak seviyede şiddetli tekrarlayan takıntı ve zorlantı belirtileridir. Takıntı ve zorlantı vakit alıcıdır ve kişinin toplumsal hayatını kıymetli ölçüde olumsuz tarafta tesirler. Bireylerde takıntılar, zorlantılar yahut her ikisi de olabilir.

Obsesyon; tekrarlayan ve doğruluğu olmayan yanlış fikirdir. Kişi bunu düşünmeden kendini alamaz. Zorlantı yani kompulsiyon ise; tekrarlayıcı davranışlardır. Kompulsif aksiyon takıntılı niyetin verdiği sıkıntıyı/endişeyi azaltmak için yapılır fakat kişi daha da kaygılı olur.

Anksiyete bozuklukları içinde en yaygın olanlarından biridir ve erkeklerde bayanlara oranla daha fazla görülür. Genel nüfusta hayat uzunluğu yaygınlığı %2-3 ortasındadır. Bekar şahıslar evlilere oranla daha fazla etkilenir.

OKB’li bireylerde depresyon , toplumsal fobi ve panik atak da görülebilir.

Nedenleri nelerdir?

Biyolojik etkenler

Birçok çalışma göstermektedir ki beyindeki serotonin salgı seviyesi, OKB’nin gelişmesinde hayli kıymetli bir rol almaktadır. Bunun yanı sıra 8 yaş civarında romatizmal ateş bulgusu olan hastaların OKB’ye maruz kalma oranı hayli yüksektir. Ayrıyeten birtakım beyin görüntüleme çalışmalarında OKB’li şahısların beynindeki bir bölgede metabolizmal artışa rastlanmaktadır. Bu bölgedeki kan akışı ve metabolizma olağandan fazladır.

Genetiğin hastalıkta değerli bir rol oynadığını belirtmekte yarar vardır. İkizlerde yapılan çalışmalarda çift yumurta ikizlerine kıyasla tek yumurta ikizlerinde hastalık artmaktadır. Bunun yanı sıra şahısların birinci dereceden yakınlarında OKB var ise, kendilerinde de çıkma riski hayli yüksektir.

Davranışsal etkenler

Obsesyonlar şartlı uyaranlardır. Yani zararsız bir olay, durum, husus, kişi, vs ziyanlı bir olayla eşleşmektedir. Bu durumda kişi zararsız olan o duruma, hususa yahut bireye karşı yanlış bir berbat niyet geliştirebilmektedir. Örneğin çok dinci toplumlarda dini obsesyonlar görülebilmektedir. Bunun yanı sıra gelişmiş ülkelerde ise mükemelliyetçilik ve simetri takıntısı görülebilir.

Kompulsiyonlar ise farklı oluşur. Kişi muhakkak bir aksiyonun anksiyetesini azalttığını keşfeder ve daima o hareketi yapmak ister ve yaptıkça anksiyete kısa bir müddetliğine azalsa da aslında daha artar ve kişi o aksiyonu daha fazla yapmaya başlar.

Örneğin; paklık obsesyonu olan bir kişi daima elini yıkar lakin yıkadıkça daha da fazla yıkamak ister ve el yıkama davranışı günde 50-100 civarına çıkabilir. Bu durumda kişi el yıkamaktan öbür günlük aktivitelerini yapamaz hale gelebilir.

Psikososyal etkenler

Kişiliği anlamak için öncelikle obsesif-kompulsif kişilikle obsesif-kompulsif bozukluğun farklı olduğunu anlamak gerekir. Bireylerin yalnızca %15’inde obsesif-kompulsif kişilik vardır. Yani her obsesif kişi OKB olacak değildir. Fakat şayet obsesif-kompulsif kişilikli bir birey OKB olursa muhtemelen takıntılı bahisle alakalı belirtiler gösterecektir. Örneğin mükemmeliyetçi bir kişi OKB olduğunda muhtemelen simetri kompulsiyonu olacaktır.

Psikodinamik görüşe nazaran kişi çocukluğundaki anal periyoda gerilemektedir. Oeidipus kompleksine bağlı gerilemiş isteklerin anksiyete yaratan uyaran karşısında kaçınma yansısı olarak gelişebilmektedir.

Belirtiler

-Bu bozukluk sırasında kimi vakit istenmeden gelen ve uygunsuz olarak yaşanan ve bariz anksiyete ya da derde neden olan, yineleyici ve daima niyetler

-Düşünceler, dürtüler ya da düşlemler yalnızca gerçek ömür meseleleri hakkında duyulan çok hüzünler değildir.

-Kişi, bu fikirleri, dürtüleri ya da düşlemlerine kıymet vermemeye ya da bunları baskılamaya çalışır ya da öbür bir fikir ya da aksiyonla bunları etkisizleştirmeye çalışır

-Kişi obsesyon niyetlerini, dürtülerini ya da düşlemlerini kendi zihninin bir eseri olarak görür

-Kişi obsesyon yahut kompulsiyonunun anlamsız olduğunu kabul eder

-Sosyal yaşantısı etkilenir