Pandemi süreci ve sonrası ruhsal ve davranışsal değerlendirme

11 mart 2020’de Dünya Sıhhat Örğütü Covid- 19 pandemi olarak ilan etti. Bu süreçle bir arada dünya üzerindeki herkesin için bilinmeyen bir süreç başamış oldu. Bu süreçte okullar derslerini online çevirdi, iş yerleri kapatıldı, konuttan çalışma hayatımıza girdi. Beşerlerle ortamıza aralıklar koyarak temasımızı olabildiğince azaltmaya başladık. Bütün bu değişikliklerle hayatımızın yeni bir sistemi oluşmak zorundaydı ve biz yeni olağana ahenk sağlayarak bu süreçleri yaşamaya devam etmekteyiz. Bu süreçte ne üzere zorlanmalar yaşıyoruz ve neler yapabiliriz.

Çocuklar için toplumsal izalasyon ve online eğitim nasıl düzenlenmeli ve ruh sıhhatini korumak için neler yapabiliriz?

Pandemi nedeniyle çocuklar okula gidemiyor ve konuttan eğitim almaya çalışıyorlar. Toplumsal arayı arttırmak gerektiği için, çocuklar arkadaşları ve akrabaları ile görüşemiyor. Çocukların ruhsal sıhhatlerinin korunmasının hem kendileri hem de aileleri için son derece değerli olduğu açıktır. Bunu sağlamak için, mümkün olduğu kadar meçhullüğü azaltmak, çocuğun anlayabileceği net ve kısa açıklamalar yapmak değerlidir.

Bu süreci kabullenen çocuklarda sürecin uzamasıyla bir arada derslere odaklanamamak, arkadaşlarıyla görüşemediği ve dışarıdaki hayatlarını çok kısıtlı yaşadıkları için öfke ve mutsuzluk çok sık görülmektedir. Bu noktada çocukların rutinleri korumak çok değerlidir. Konutta çocuk için uygun çalışma alanı oluşturup; okuldaymış üzere ders sistemi oluşturmak, uyku saaatlerini tenefüs ortalarını hatta kıyafetlerini okul rutinini hissedeceği halde düzenlemek değerlidir. Çocukların bilhassa ders ortalarında televizyon ya da bilgisayar oyunlarına dalmamaları; molalarını okulda olduğu üzere küçük dinlenme ortaları olarak değerlendirmeleri başka derse iştiraki sürdükmek için değerlidir.

Çocuğun odaklanmada sorunu var mı? Ders takibini nasıl yapıyor? üzere bahislerde dikkatli olmamız gerekir. Uzun mühlet online eğitim ve uzun saatler ekran kullanımlarının olması dikkat alanında sorun oluşturabilir.

Çocukların odaklanmalarını koruyabilmek için ders dışındaki saatlerde mümkün hayli fizikî hareketliliği arttıracak antrenmanlar yapılmalı, müsaade saatlerinde denetimli ve arayı koruyarak çocuğun istedi alanlarda fizikî antrenmanlarına alan oluşturmalıyız. Ekran müddetlerini ders dışındaki vakitlerde mümkün epey sıfırlamamız çok değerlidir. Çocukların her vakit akranlarına gereksinimi vardır. Bu süreçte çocuklar için en büyük zorlanmalardan biri arkadaşlarından başka olmaları oldu. Çocukların toplumsal gelişimleri için pandemi şartlarına uygun halde akranlarıyla bir ortada olabileceği küçük alanlar oluşturmak toplumsal gelişim ve duygusal denetim için kıymetlidir.

İmtihana hazırlanan çocuklar için bu sürecin zorlukları ve teklifleri nelerdir?

Kuşkusuz bu süreçten en çok etkilenen kümelerden biri üniversite ve lise giriş imtihanlarına hazırlanan öğrencilerde olmuştur. Olağan nizamda bile gerilimli geçirilen periyotta bilhassa okul ve Etüt merkezlerinin kapalı olması, teğe bir özel ders imkanlarının zorlaştığı bu devir hazırlık periyodunda olan tüm öğrenciler için hayli tasa verici bir durum oluşturmuştur. İmtihan hazırlık basamağındaki öğrencilerin bu belgisiz durumla alakası başka kişilerinkinden çok farklı olarak önemli biçimde performanslarını etkilemektedir. Bu süreçteki öğrencilerde daha fazla gerilim, imtihan telaşı, ümitsizlik, öfke üzere çeşitli hisler çok sık görülebilir. Bu nokta ebeveynlerin dayanağı epey kıymetlidir.

Ebevyenlerin bu devirde çocukların hislerini anlamaları; onların yaşadığı bu belgisiz süreçle ilgili düzenlemelerinde dayanak olmaları, daima ders çalışması konusunda öğütler vermek yerine hangi bahiste zorlandığını ve neye muhtaçlığı olduğu fark etmesi değerlidir. Çocuklara kesinlikle âlâ hissedeceği alanlar oluşturmak; dertlerini denetim altına almaları için gerilime çok âlâ gelen fizikî antrenman ve müziğin,sanatın iyileştici gücünü kullanmalıdırlar. İmtihan telaşının yüksek olduğu çocuklarda vakit kaybetmeden takviye almalarını sağlamak epeyce değerlidir. İmtihan derdiyle çalışan emdr ve başka psikodestek sistemleri bu noktada epey tesirlidir. Bu bahislerde uzman dayanağı almak yararlı olacaktır.

Bu süreçte yetişkinler ne üzere problemlerle karşılaşırlar neler yapabilirler?

Bu süreç çalışma müddetleri ve halleri çok fazla değişti. Online çalışma hayatında olanların en büyük zahmeti mesai saati kavramlarının epey değişmiş olması oldu. Online çalışma sürecinde akşam yapılan toplantılar, gün içinde gelişen net bir mesai saatinin olmaması hem bireylere kendi alanlarını yok etmiş hem de mesken nizamını epey zorlaştırmıştır.

Bilhassa çocuk sahibi olan şahıslar için hem online çalışma hem de çocuğun online eğitim süreçlerini düzenlemek ve meskenin gereksinimleriyle ilgilenmek önemli yorgunluk ve tükenmişlik hissi oluşturmaktadır. Bu nokta yapılabiliyorsa kesinlikle mesai saatlerinin düzenlenmesi değerlidir. İş verenlerin çalışanlarının tükenmişlik hisleriyle baş edebilmeleri için yardımcı olmaları bilhassa sistemsiz toplantı ve eğitim saatlerine dikkat etmeleri, pandemi öncesi rutine yakın halde düzenlemesi çok kıymetlidir. Toplumsallığın ve temasın kıymetli olduğu hayatımızda bu alanların kısıtlanması duygusal mahrumluk yaşamamızı artırmaktadır. Neredeyse her alanda ‘Eskiden…. yapardık’ diye kurduğumuz cümlelerle bu hasreti her gün hatırlamaktayız. Yeni olağana ahenk sürecinde değerli olan noktalardan bir oburu sürecin getirdiklerini kabul etmek; olabildiğince eskiyle kıyaslamamaktır.

Örneğin; evvelce arkadaşlarımızla yaptığımız planların daha farklı olduğunu daima hatırlayıp kıyaslamak yerine; yeni olağana uygun planlar yapmak daha uygundur. Pandemi süreci bize hayatın içinde nerede olduğumuzu hatırlatan bir süreç oldu. Bu süreç evvelki hayatımızı nasıl yaşadığımızı, kimin için yaşadığımızı, hayat hedeflerimizi daha net görmemizi sağladı. Bu sürecin farklındalık yanına odaklanmak, her ne yaşıyorsak bunu nasıl yaşadığımızı; nasıl karşıladığımıza görmek kıymetlidir.

Bu süreçte Mindfulness-bilinçli farkındalık yaklaşımı bize hem stresimizle baş etmek hemde kendimizi daha âlâ anlamak için epeyce yardımcı olacaktır. Yeniden bu süreçte günlük rutinleri olabildiğince eski nomale yakın devam ettirirken; hobilerimizi, fizikî antrenmanlarımızı yeni kurallara uygun formda devam ettirmek yahut yenilerini keşfetmek tükenmişlik hissinin ortadan kalkmasına yardımcı olacaktır.

65 yaş üstünün karşılaşabileceği zorluklar nelerdir?

Bunun için neler yapabilirler Pandemin sürecinin başından bu yana risk faktörü olan 65 yaş üstü küme önemli kısıtlamalara ve felaket senaryolarına maruz kaldılar. Bu sürecin ileri yaş kümesi üzerindeki tesirlerinde ümitsizlik, kaygı, gerilim, dikkat dağınıklığı üzere sonuçları gözlenmiştir. Bilhassa önemli risk kümesinde oldukları için sevdiklerinden uzun müddet uzak kalan; torunlarını, çocuklarını uzun müddet göremeyen, dışarıya çıkma kısıtlamalarının yüksek olması duygusal manada epeyce etkilemiştir.

Bu süreçteki duygusal yük var olan hastalıkların artması için risk oluştururken; bellek ve dikkat performansılarında da zorlanma yaşamalarına neden olmuştur. 65 yaş üstü yaş kümesi için hekim takiplerinin aksamaması, fizikî antrenmanın kıymeti epey fazladır. Her gün küçük yürüşler yapmak, ekran müddetlerini azaltmak, küçük hobi ve uğraşlar kazanmak, yakınlarıyla kısa ve denetimli görüşmeler yapmak sürecin olumsuzluklarını düzenlemeye katkı sağlar. Bunların yanı sıra kesinlikle hekim denetimlerinin takipleri yapılmalıdır.