Rotavirüs enfeksiyonu ve aşılar

Rotavirüs enfeksiyonu bebek ve çocuklarda günde 10-12 sefere varabilen sulu dışkılama ve kusmanın eşlik ettiği epeyce bulaşıcı bir tablodur. Ateş olması kural değildir. Rotavirüs ilkbahar ve kış aylarında pandemi yapar, parklardan, okullardan kolaylıkla bulaşır ve kısa müddette yayılır. Çocuğunuz hiç konuttan çıkmıyor bile olsa büyükler tarafından taşınarak çocuğunuzun hastalanmasına yol açar. Büyüklerde rastgele bir hastalık belirtisi oluşturmaz. Viral bir enfeksiyon olup yalnızca takviye tedavisi verebiliyoruz. Antibiyotik kullanılmaz.

Dışkılama sayısı o kadar fazladır ki hele de kusma eşlik ediyorsa ağızdan da beslenemeyeceği için önemli sıvı kaybıyla sonuçlanır. Ve erken davranılıp kayıplar yerinde konulamazsa bedenden su ve mineral kaybına bağlı vefatla sonuçlanan olaylar vardır. Orta ara gelen kramp usulünde karın ağrısı vardır. Tedavisi olmayıp yalnızca kaybedilen suyu yerine koyma, kusmayı önlemek için ilaç verme, karın ağrısı için ağrı kesici verme dışında yapılacak çok da bir şey yoktur. Çoğunlukla 5-7 gün hastanede yatış gerektiren bu tablodan korunmanın tek yolu AŞI yaptırmaktır.

Rotavirüs aşısı 2 tip olup 6-8. Aydan evvel aşı seçimine nazaran 2 ya da 3 doz ve ağızdan şurup üzere uygulanır. Sıhhat bakanlığı aşı takvimine ne yazık ki hala alınmadı ve fiyatlı olarak yaptırılıyor. Ben kendi kliniğimde takip ettiğim her yeni doğan bebekte anne ve babasına detaylı bir halde hastalığı anlatıyorum.

Aşının yapılabilmesi için belirli bir mühleti olduğunu, bulaşıcılığının yüksek ve tablonun gürültülü seyretmesi nedeniyle muhakkak önerdiğimi, iğne formunda değil ağızdan uygulandığını, rastgele önemli bir yan tesirinin görülmediğini ve Sıhhat Bakanlığı’nın uyguladığı öteki aşılarla etkileşimi olmadığını ayrıntıları ile anlatıyorum.

Rotavirüs Aşısı ve İshal

Günlük dışkılama sayısının olağan barsak alışkanlığına nazaran sayıca daha fazla ve daha sıvı kıvamda olmasına Diyare (İshal) diyoruz.

Anne sütü alan yenidoğan bebeklerde birinci günlerde dışkılama sayısı günde 7-8 seferi bulabilir. Renk değişiklikleri olabilir. Yeşil dışkılama ile ilgili aldığım ve anneleri en çok kaygılandıran soru: Bebeğimi üşüttüm mü? Hayır üşütmediniz, anne sütü ile beslenen bebeklerde vakit zaman gaita rengi bu biçimde karşımıza çıkar. Bebek büyüdükçe günlük dışkılama sayısı azalır 6.aydan sonra ekseriyetle günde 1 yahut 2 ye düşer. Bununla birlikte birtakım bebeklerin barsak alışkanlıkları 1. aylarından sonra farklılık gösterip 2 günde 1 dışkılamaya kadar varabilir ki bu durum da olağan kabul edilir.

İshal tablosu öncesi çoğunlukla hafif iştahsızlık bazen de kusma olur. Ateş eşlik edebilir. Lakin koşul değildir. Karın ağrıları nedeniyle bebeğinizde aralıklı ağlama krizleri görebilirsiniz.

Daha büyük çocuklar zati orta ara gelen kramp şeklindeki karın ağrısını tabir ederler. İshal ve çoğunlukla da kusmanın eşlik ettiği Akut Gastroenterit dediğimiz tabloda sanılanın bilakis %98 inde antibiyotik vermiyoruz. Probiyotik takviyesi ve bol sıvı almak kâfi. Dehidratasyon dediğimiz bedenin susuz kalması bazen hastane yatışı gerektirecek kadar durumu ağırlaştırabilir. Katı besinlerle beslemelisiniz. Yoğurt çok yararlıdır. Haşlanmış patates, yağsız pirinç lapası, şeftali ve muz verebilirsiniz. Anne sütü alıyorsa her zamankinden daha sık emzirmelisiniz. Daha büyük çocuklarda da de suyu ellerinden düşürmemelisiniz. Yemek yemeseler bile ki iştahsız olurlar çokça su tüketmeleri son derece değerlidir. Şayet günde 3 den fazla kusuyor bu sebeple kâfi su da tüketemiyorsa serum tedavisi gerekli olabilir. Ekseriyetle 5 ile 7 gün içinde her gün sıklığı daha azalarak düzelen bir tablodur.

Rota virüs enfeksiyonu ise erken çocukluk periyodunda şiddetli mide ve bağırsak iltihabının (gastroenterit) en yaygın nedenlerden biri olup çoğunluk 5 yaşına kadar bu hastalığa yakalanıyor. Gelişmekte olan ülkelerde rota virüs yılda yaklaşık yarım milyon çocuğun vefatına yol açıyor. Avustralya üzere gelişmiş ülkelerde rota virüs hastalığının vefata neden olduğu az; fakat başta 2 yaşın altındaki çocuklar olmak üzere hastaneye başvurmanın yaygın sebeplerinden biri. Dünya genelinde Rota virüs enfeksiyonu, yılda bir milyondan fazla çocuğun vefatından sorumlu ve şikayetlere semptomatik yaklaşmak dışında ne yazık ki tedavisi bulunmuyor. Antibiyotiklerinde tedavide yeri yok.

Rotavirüsü en sık birinci 5 yaştaki çocuklarda görülüyor.

Her yıl dünyada ortalama 500.000 bebek ishalin neden olduğu su kaybından hayatını kaybediyor ve her 50 çocuktan biri ishal ve su kaybından hastaneye yatıyor. Dünyada durum bu türlü iken Türkiye’de ise her yıl ortalama 20-25 çocuk ishal ve sonrasında oluşan su kaybından hayatını kaybetmeye devam ediyor.

Rotavirüsüne bağlı enfeksiyon her yaşta görülse de, en sık 5 yaş altındaki çocuklarda ortaya çıkıyor. Bilhassa 6-15 ay ortasının en sık görülen ve daha ağır seyredebilen devri oluşturuyor. Bebek ve çocuklarda çok su kaybına neden olan ishaller, hava sıcaklıklarının düşmesi ile birlikte çocuklarda ağızla bulaşan ve salgınlara neden olabilen bu tip ishal ile seyreden olgular, gerekli tedbirler alınmadığında ölümcül olabiliyor. Bir iki gün içinde böbrek yetmezliğine varacak derecede sıvı kayıplarına yol açabiliyor.

Rotavirüs Enfeksiyonu Belirtileri

Ateşin eşlik ettiği ya da etmediği, kusma ve ishalle giden tablo. Birtakım hallerde şiddetli su kaybı ve (nadiren) vefat olabilir. Rotavirüs hastalığına yakalanan birtakım bebeklerde (özellikle 3 aylıktan küçük) rastgele bir belirti görülmeyebilir. Belirtiler genel olarak virüse maruz kaldıktan 1 ila 3 gün kadar sonra (genelde 2 gün) ortaya çıkar.

Rotavirüs hastalığına yakalanan sağlıklı kimselerin birden fazla, ortalama 10 gün kadar hasta olurlar ve büsbütün güzelleşirler. Birinci 3-4 günde ishal kusma ve ateş şikayetleri çok derecede zorlayabilir. Rota virüs hastalığı genelde kış devrinde salgınlar yapar.

Tekrarlayan kusma ve ishal, rota virüsün belirtileri ortasında yer alıyor.

Rotavirüsün neden olduğu, mide ve barsakları tutan, kusma ve ishalle seyreden bu tip enfeksiyonlar son derece bulaşıcı. Bu enfeksiyonların tüm dünyada bu kadar sık görülmesinin en kıymetli nedenlerinden biri de dışkı, ağız ve teneffüs yolu ile çok çabuk bulaşma özelliğinde olmasıdır.

Rotavirüse bağlı ishaller ılıman iklimlerde ve daha çok kış aylarında görülmektedir. Kuluçka müddeti ortalama 1-3 gündür. Hastalığa neden olan rotavirüs ishalin ortaya çıkmasından günler evvel ve hastalık bulguları kendini göstermesinden 15 gün sonrasına kadar dışkıda bulunabilmektedir. İshal ortalama 6-7 gün daha devam eder. Dışkı çok sık ve suludur. Ağır bir ishal durumu kelam konusu olduğunda önemli sıvı kayıpları oluşur ve hastaneye yatış gerektirir. Hastalığın tanısı dışkıda etken olan rota virüs antikorlarının gösterilmesi ile mümkün olmaktadır.

Rotavirüs Nasıl Yayılmaktadır?

Rotavirüs hastalığı epey bulaşıcıdır ve hastalıklı bir kimsenin kusmuğu ve dışkısı kanalıyla şu yollardan yayılabilir. Direkt temas yoluyla bulaşabilir, hastalık bulaşmış olan eşyalar, hastalık bulaşmış olan yiyecek ve içecekler ile en berbatı de öksürme hapşırma ile dahi bulaşabilir.

Toplu ömür bölgelerinde Rota virüsten korunmak için hijyene dikkat edilmeli. El yıkama çok kıymetli.

Bulaşma ağız-dışkı yolu ile olurken sıklıkla kreş ve okul üzere toplu yaşanan yerlerde salgınlara yol açıyor. Hastalığın bulaşmasında rota virüsünün üzerine yapıştığı iç çamaşırları, giysiler, oyuncak ve yatak çarşafları kıymetli rol oynamaktadır. Çocukları bu türlü salgınlardan korumak için bilhassa el paklığına dikkat edilmesi gerekiyor.

Anne sütü ile beslenen yenidoğanlar rota irüse karşı daha korunaklı sayılabilir. Fakat 3. ayından itibaren bu korunaklı halde azalıyor.

Bilinmesi gereken bir öteki nokta bebek Rota virüse maruz kaldığında tekrar hastalanabiliyor fakat bulgular daha hafif seyrediyor. Anneden geçen antikorların koruyuculuğu nedeni ile anne sütü ile beslenen yenidoğanlar, bebekler ve bilhassa 3 ayın altındaki bebekler daha az hasta olmaktadır.

Rotavirüs Nasıl Teşhis Edilmektedir?

Hastalığın teşhisinde genel olarak belirtileri dikkate alınır ve kesin teşhis çocuktan alınan dışkı örneğinin laboratuvarda incelenmesi ile yapılır.

Rotavirüsü Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, su kaybını önlemek için ağızdan sıvı alınmasını (örneğin, çokça duru sıvı tüketmek) içerir. Seyreltilmemiş meyve suyu ve içeceklerden kaçınınız; zira bunlar su kaybını ve ishali artırabilir. Sıvı kaybını gideren içecekler eczanelerde mevcuttur.

Doktor tarafından tavsiye edilmediği takdirde çocuklara ishali önleyici ilaçlar verilmemelidir.

  • Tedavide ishal durdurucu ilaçlar mutlaka kullanılmaz.
  • Tedavide hedef kaybedilen su, tuz ve şekeri yerine koymaktır. Kusması olmayan çocuklarda öğünler az az ve sık sık verilmeye itina gösterilir. Ağızdan, özel olarak hazırlanmış tuzlu şekerli su karışımlarından verilerek yağsız yiyecekler tercih edilmelidir. Yoğurt, pirinçli yoğurt çorbaları, patates ve muz üzere ishale uygun besin hususları, bebeklerde anne sütü ve özel ishal mamaları öncelikle verilmelidir. Su kaybı olan ve kusan bebek ve çocuklar hastaneye yatırılarak damardan sıvı dayanağı yapılmalıdır.
  • Hastalıktan korunmak için hijyen kurallarına dikkat etmek gerekmektedir.
  • Çocukların el paklığına büyük değer verilmeli ve kreş, anaokulu öğrencileri hasta olduklarında okula gönderilmemelidir. Mesken içi bulaşları önlemek için ortak kullanılan oyuncak ve gibisi eşyaların paklığına ihtimam gösterilmelidir.
  • Emziren anneler, bebeğin altını temizledikten sonra ellerini yıkamadan bebeğe temas etmemelidir.

Rotavirüsten tek korunma yolu aşı!

Korunmada hastalık için geliştirilen rota virüs aşılarının uygulanması çok kıymetlidir. 2 ayın üzerindeki bebeklere yapılabilir. Bugün dünyada 2 ve 3 dozda ağızdan damla formunda uygulanabilen 2 tip aşısı mevcut ve koruyuculukları da emsal oranlarda. En geç 6-8 aya kadar dozları tamamlanmalı.

Rotavirüsü Aşısı Hakkında Kapsamlı Bilgi

Bu virüse karşı geliştirilen aşı 2000’li yılların ortalarında rutin uygulamaya girdi. 1990’lı yıllarda aşının birinci geliştirilmesi sırasında rota virüs enfeksiyonunun kendisi üzere aşının da yan tesiri olarak invaginasyonlar (bağırsak düğümlenmeleri) görülmüştü. Lakin bu durum daha çok 8 aydan büyük çocuklarda aşı denemelerinde ortaya çıktı.

Daha sonra denemelerle aşının en tesirli olduğu ve en az yan tesirin olduğu yaşın 6 ay altındaki bebekler olduğu saptandı. (İnternette hala aşının deneme periyodundaki yan tesirlerine dair eski bilgilere ulaşılabilmekte bu da bilgi kirliliğine neden olarak önemli baş karışıklığına neden olmaktadır) Güney Amerika ülkelerinden Brezilya, Arjantin üzere gelişmekte olan ülkelerde rota virüs aşısı rutin aşı programına girmiş ve hastalığa bağlı hastaneye yatışlar ve vefatlar önemli oranda azalmıştır.

Rotavirüsü Aşısı Ne Vakit Yaptırılır?

Aşı, 6 aydan küçük bebeklere en az 4, en fazla 8 hafta orta ile 2 dozda uygulanabiliyor. 6 aylık olmadan aşılamanın bitirilmiş olması gerekiyor. Ya da en az 4 hafta ortayla uygulanarak 8.ay öncesi aşılamanın bitirilmiş olması gerekiyor.

İdeal aşılama 2. ay ile 3. ayda başlamalı.

Uygulama ise ağız yolu iledir; enjeksiyon biçiminde değildir. Aşıdan 10 dakika sonra beslenme mümkündür; başka aşılarla birlikte yapılabilir, geçimsizliği yoktur. Aşıyı bebek kusarsa tekrarlanmasına gerek yoktur, içeride kalan 1-2 damla bile koruyuculuğu sağlamaya kafidir.

Rotavirüsü Aşısı Yaptırılmalı mı? Rotavirüsü Aşısının Yan Tesirleri Nelerdir?

Aşının ağır yan tesiri yoktur. 6 ayın altındaki bebeklerde yapılan rota virüs aşısına bağlı bağırsak düğümlenmesi sıklığı hastalığa bağlı bağırsak düğümlenmesi sıklığından bile daha azdır.

DİKKAT: AŞIYA O DENLİ BİR VAKİTTE BAŞLANMALI Kİ EN SON DOZU EN GEÇ BEBEK 32 HAFTALIK OLDUĞUNDA YAPILSIN; DAHA GEÇ KALINDIYSA AŞIYA HİÇ BAŞLANMAMALIDIR.