Tanatofobi (ölüm korkusu/kaygısı)

Ölüm, bireyin hayati faaliyetlerinin kesin olarak sona ermesidir. Canlının vefatından bahsedebilmek için, hayati faaliyetlerin bir daha geri gelmemek üzere sona ermesi kuraldır. Bu makalemizde Tanatofobi yani vefat korkusu/kaygısı, vefat endişesinin sebepleri ve bu dehşet ile baş etme formüllerinden kısaca bahsedeceğiz.

İnsanoğlu dünden bugüne en büyük çaresizliğini vefat karşısında yaşamıştır. Kaçınılmaz gerçek, kesin son yani vefat ve ölümsüzlük isteği ortasında sıkışıp kalmış, hayatta kalmak ismine birlik olmuş, toplumlaşmış, devletleşmiş, tıbbı, bilimi, teknoloji geliştirmiş, öncesinde mağara ve kalelerle şimdilerde ise pencere demirleri, kilitli kapılar ile hayatta kalmak için devalar aramıştır.

Varoluşçu psikoterapinin en değerli temsilcilerinden ve Mevt Korkusunu Yenmek isimli kitabın müellifi Irvin David Yalom “Ölüm korkusu her vakit ve her yerde bulunur ve mevt korkusu o kadar büyüktür ki, hayat gücünün büyük bir kısmı mevtin inkarına harcanır” demiştir. Vefat derdi, doğum ile başlayıp hayat uzunluğu devam eden bireyin artık var olmayacağının, bir hiç olacağını idrak etmesi sonucunda oluşan bir histir. Çok boyutlu bir kavram olan vefat telaşı, içerisinde belirsizlik ve yalnızlık korkusu, yakınlarını yitirme korkusu, ferdî kimliği kaybetme korkusu, vefat sonrası cezalandırılma korkusu, geride kalanlar için endişelenme, kontrolü kaybetme korkusu, acı duyma korkusu, vücudunu kaybetme ve yok olma korkusunu barındırmaktadır.

Ölüm korkusu/kaygısını yaş, cinsiyet, kişilik özellikleri, sosyokültürel etkenler, gelişimsel süreç, dini inançlar, meslekler ve ölümcül hastalık durumları etkilemektedir. Tanatofobi teşhisini koymak için Yaşlılar için Depresyon ölçeği (YDÖ), Durumluk ve Daima Tasa Envanteri (StateTrait Anxiety Inventory – STAI-I, STAI-II), Templer Vefat Tasası Ölçeği (ÖKÖ), Mevte Ait Depresyon Ölçeği (ÖDÖ), Kısa Form-36 Hayat Kalitesi Ölçeği (SF-36) kullanılmaktadır.

Zaman vakit hepimiz mevt gerçeği ile yüzleşiriz, bir yakınımız öldüğünde, hastaneye gittiğimizde, kaza haberlerine denk geldiğimizde, hastalandığımızda, yaşlanmaya başladığımızda, bazen çocuklarımızın büyüdüğünü farkettiğimizde vaktin süratli aktığını ve sona yaklaştığımızı hissederiz lakin bu endişe hayatımızı sekteye uğratacak, bizi yaşamaktan alıkoyacak biçimde daima vefatı düşünmeye itecek kadar önemli boyutlarda olmaz. İşte bu noktada mevt derdi olağan olmaktan çıkar ve tanatofobiye dönüşür.

Tanatofobi ile baş etmek için bir şeyler üretmek, ileriye dönük bırakılabilecek eserler ortaya koymak, maruz kalma, kabullenme, kendi hayatımızın bir manası olduğuna inanmak ve bu mana peşinde yaşamak, ömrün son bulacağı kaygısına kapılmak yerine hayatın bize sunduklarına odaklanmak, hayatınızda ve önceliklerinizde değişiklikler yapmak, ailenizden, arkadaşlarınızdan toplumsal takviye almak üzere sistemlere başvurabilirsiniz. Mevt derdi önemli manada sizi yaşamaktan , anda kalmaktan alıkoyacak bir düzeyde ise bu duruma psikolog dayanağı ile tam bir tahlil bulmak kıymetlidir. Siz de tanatofobi ile baş etmekte zorlanıyorsanız Psikoterap-ist Eğitim ve Danışmanlık Merkezi bünyesinde çalışan Uzman Klinik Psikologlarımızdan ya da öteki meslektaşlarımızdan takviye alabilirsiniz. Siz pahalı okuyucularımıza her anından keyif aldığınız bir hayat diliyoruz, teşekkürler.

Uzman Klinik Psikolog Damla KANKAYA

Sosyolog Beğenilen ÇIRAK